De verborgen architectuur van jouw psyche
Archetypen zijn geen karaktertjes of hippe eigenschappen. Het zijn psychologische krachten die vanuit het collectief onderbewustzijn tevoorschijn komen in je eigen psyche. Hoe zit dat precies? En hoe kan je hier mee werken?
Robert Moore verdeeld de mannelijke psyche in vier kwartieren, King, Warrior, Magician, Lover. Het wel of niet in verbinding kunnen komen met deze krachten bepaald hoe een man de wereld tegemoet treedt.
Wat zijn archetypen — en waarom voelen ze zo vertrouwd?
Archetypen zijn geen typetjes. Jung bedoelde iets fundamentelers: oerbeelden die diep in de menselijke psyche liggen verankerd. Vergelijk het met standaardprogramma's op een computer: elk mens wordt geboren met bepaalde basisprogramma's.
Misschien herken je dit bij jezelf: in bepaalde situaties gedraag je je op een manier die je later niet helemaal begrijpt. Of je ziet het bij cliënten: een man die in stressvolle situaties altijd terugvalt op hetzelfde patroon, ook als dat patroon hem schaadt.
Het zijn archetypische reflexen. Universeel, aangeboren, en aanwezig in ieder mens.
De drie lagen van bewustzijn volgens Carl Jung
Eerst was er Freud en toen was er Jung en Jung vond dat de psyche drie lagen heeft. Aan de oppervlakte: het bewustzijn: wat jij weet en kunt vertellen. Daaronder: het persoonlijk onderbewuste; jouw herinneringen, trauma's, patronen. En dieper nog: het collectief onderbewuste.
In die derde laag huizen de archetypen. Ze zijn niet van jou persoonlijk. Ze zijn van alle mensen.
Een archetype kun je zien als een blauwdruk, een soort standaard-programma. Hoe weet een zalm waar ie heen moet zwemmen om kuit te schieten? Hoe weet een baby gnoe hoe hij moet opstaan en lopen? Hoe weet een baby dat hij naar de tepel van zijn moeder moet om te drinken? Dat zijn voorbeelden van biologische standaard-programma’s. Jung en Moore en ik geloven dat dit soort standaardprogramma’s ook in de psyche zitten.
Als therapeut werk je vaak in de tweede laag van de psyche: persoonlijk materiaal. Maar soms stuit je op iets wat groter voelt dan de persoonlijke geschiedenis van je cliënt. Het lijkt wel of de persoonlijke uitdaging een uiting is van iets diepers. Iets wat niet past bij zijn trauma of opvoeding alleen. Dan raak je de derde laag.
Archetypen leven in ons, of we ze nu herkennen of niet. Als therapeut is het je vak om ze te leren zien. Bij je cliënt, én bij jezelf.
De vier mannelijke archetypen
Robert Moore onderscheidt vier kernkrachten:
De Koning
Orde, richting, overzicht. Je herkent hem in jezelf als je helderheid brengt. Je ziet zijn afwezigheid bij cliënten die stuurloos zijn.
De Krijger
Actie, focus, grenzen. Je voelt hem als je doortast. Je ziet zijn schaduwkant bij mannen die vechten zonder te weten waarvoor.
De Magiër
Inzicht, analyse, kennis. Je herkent hem in je diagnostisch denken. Je ziet hem bij cliënten die alles begrijpen maar niets voelen.
De Minnaar
Verbinding, passie, aanwezigheid. Je voelt hem als je écht contact maakt. Je mist hem bij mannen die functioneren maar niet leven.
Iedere man draagt al deze krachten. Heeft er toegang toe. Ze zijn altijd en voor iedereen beschikbaar.
Maar er leeft er vaak één op de voorgrond, terwijl de rest onderdrukt is. En die op de voorgrond is vaak ook nog eens de schaduwzijde van deze energie…
Wat jij doet, denkt of voelt in een bepaalde situatie, wordt beïnvloed door welke kracht op dat moment actief is — in jou én in je cliënt.
Stel je voor: een cliënt maakt iets heftigs mee. De een reageert met leiderschap Koning. De ander schiet in actie of aanval: Krijger. Weer een ander trekt zich terug in zijn hoofd en gaat de boel analyseren. Magiër.
Als je begint te herkennen welke kracht er actief is kun je sturen. Je stapt van automatische piloot over naar bewust leiderschap. Dat geldt voor je cliënten. En het geldt ook voor jou.
KEY TAKEAWAYS
• De vier oerkrachten zijn voor iedere man aan te wenden.
• Of iemand wel of niet verbonden is met deze krachten bepaalt voor een groot deel de aard en intensiteit van pathologie.
• Met terugwerkende kracht kun je, door bewustwording en werkvormen, weer verbinding krijgen met deze energiën.